Những cảng trà nổi tiếng
Nơi những thùng trà rời bến và bắt đầu hành trình vượt đại dương
Trước khi trà có mặt trong những cửa hàng ở London, trên bàn trà châu Âu hay trong những chuyến hàng đi xa hàng nghìn cây số, nó từng phải đi qua một nơi rất đặc biệt:
cảng trà.
Ở đó, trà từ những vùng núi được tập kết, phân loại, đóng vào những thùng lớn rồi đưa xuống thuyền. Những bến cảng từng là điểm gặp nhau giữa người trồng trà, thương nhân, thủy thủ và những con tàu đến từ những vùng đất rất xa.
Lịch sử trà vì thế không chỉ được viết trên những ngọn núi.
Một phần của nó được viết bên những bến nước.
“Khi một thùng trà rời khỏi bến cảng, hành trình của chiếc lá không còn thuộc về một vùng đất.”
Quảng Châu – cánh cửa của trà Trung Hoa
Trong thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX, Quảng Châu (Canton) giữ vị trí đặc biệt trong thương mại giữa Trung Quốc và phương Tây.
Dưới hệ thống thương mại Canton, thương nhân nước ngoài tập trung giao thương tại Quảng Châu. Trà cùng với lụa và đồ sứ trở thành những hàng hóa Trung Hoa được săn đón trên thị trường quốc tế.
Hãy hình dung bờ sông khi ấy.
Những kho hàng nằm sát bến. Những thùng trà được chuyển xuống thuyền nhỏ, từ đó đưa ra các thương thuyền lớn. Trên mặt nước là cột buồm, thuyền hàng và những đoàn người đang chuẩn bị cho một chuyến đi có thể kéo dài nhiều tháng.
Từ đây, trà bước vào mạng lưới thương mại đường biển ngày càng rộng lớn.
Quảng Châu vì thế không chỉ là nơi bán trà.
Nó từng là một trong những cánh cửa đưa trà Trung Hoa ra thế giới.
Phúc Châu – “cảng trà thế giới” của thế kỷ XIX
Đến giữa thế kỷ XIX, một cảng khác nổi lên mạnh mẽ: Phúc Châu (Fuzhou).
Vị trí của Phúc Châu đặc biệt thuận lợi đối với trà từ Phúc Kiến. Trà từ khu vực Vũ Di Sơn có thể theo hệ thống sông Mân xuống Phúc Châu rồi được đưa trực tiếp lên tàu xuất khẩu. Chính quyền Phúc Châu ghi nhận trong giai đoạn hoàng kim những năm 1860 đến giữa thập niên 1870, lượng trà xuất qua cảng thường chiếm khoảng 40% tổng xuất khẩu trà của Trung Quốc. (Chính quyền Nhân dân Phố Châu)
Những thương hành nước ngoài xuất hiện ngày càng nhiều.
Kho trà mọc lên gần bến.
Thuyền vận chuyển trà nối nhau trên sông.
Năm 1861, riêng Phúc Châu chiếm khoảng 46,2% lượng trà xuất khẩu của Trung Quốc. Thành phố dần được nhắc đến như một “cảng trà thế giới”. (FZ)
Đây cũng là thời đại những chiếc tea clipper gắn với cuộc cạnh tranh đưa trà mới từ Trung Quốc đến thị trường phương Tây nhanh nhất có thể.
Một thùng trà lúc này không chỉ chứa lá trà.
Nó chứa cả giá trị của thời gian.
Ai đưa trà mới đến thị trường sớm hơn có thể nắm được lợi thế lớn hơn.
Hán Khẩu – cảng trà giữa lục địa
Không phải mọi “cảng trà” đều nằm cạnh biển.
Hán Khẩu (Hankou, nay thuộc Vũ Hán) là một ví dụ đặc biệt.
Nằm trên hệ thống sông Trường Giang, Hán Khẩu trở thành nơi trà từ nhiều vùng sản xuất được tập kết trước khi tiếp tục đi về phía bắc hoặc xuống các cảng ven biển.
Sau khi Hán Khẩu mở cảng năm 1861, thành phố nhanh chóng phát triển thành trung tâm sản xuất, lưu kho và thương mại trà. Đến những năm 1860, nơi đây đã trở thành cảng thương mại trà nội địa lớn của Trung Quốc và được gọi là “Oriental Tea Port” – Cảng trà phương Đông. Có thời kỳ, trà xuất qua Hán Khẩu chiếm khoảng 60% lượng trà xuất khẩu của Trung Quốc. (Chính quyền Vũ Hán)
Từ Hán Khẩu, một nhánh trà có thể tiếp tục theo mạng lưới sông và biển.
Một nhánh khác hướng về phía bắc, nối vào con đường trà Trung–Nga, qua những điểm giao thương như Trương Gia Khẩu và Kyakhta rồi tiếp tục xuyên Siberia tới Nga và châu Âu. (China.org.cn)
Nếu Trà Mã Cổ Đạo kể câu chuyện trà vượt núi, Hán Khẩu lại cho thấy trà có thể đi theo những dòng sông để bước vào mạng lưới thương mại xuyên lục địa.
Khi cảng trà trở thành nơi gặp nhau của thế giới
Quảng Châu, Phúc Châu hay Hán Khẩu khác nhau về thời kỳ và tuyến thương mại.
Nhưng chúng có một điểm chung.
Trà đến đó từ những vùng đất nằm sâu trong nội địa.
Sau đó, hành trình thay đổi.
Một thùng trà được đóng lại.
Người khuân vác đưa nó xuống bến.
Một chiếc thuyền nhỏ chở nó ra tàu lớn.
Cánh buồm được kéo lên.
Và vùng trà phía sau dần biến mất.
Từ khoảnh khắc ấy, chiếc lá bắt đầu đi qua những ngôn ngữ, tập quán và cách thưởng thức hoàn toàn khác.
Trà có thể được sinh ra trên núi.
Nhưng chính những con đường, dòng sông và bến cảng đã giúp nó trở thành một thức uống của thế giới.
Và nếu đứng trước một cảng trà cách đây hơn một thế kỷ, giữa những kho gỗ, thùng trà và rừng cột buồm, có lẽ chúng ta sẽ nhìn thấy một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong lịch sử của chiếc lá:
khoảnh khắc trà rời quê hương để bắt đầu vượt qua những biên giới.
