Không ai biết chính xác người đầu tiên đã bước qua nó là ai. Không có một ngày khởi công, cũng chẳng có một tấm bia đánh dấu nơi con đường bắt đầu. Chỉ có những thương nhân, những người dẫn ngựa và những đoàn hàng cứ đi mãi qua núi. Người trước để lại dấu chân cho người sau. Dấu chân thành lối mòn, lối mòn dần nối làng với chợ, nối thung lũng với đèo cao, rồi nối cả những vùng đất cách nhau hàng nghìn kilômét.
Trà Mã Cổ Đạo được hình thành như thế.
Từ những miền trà xanh thẫm của Vân Nam, trà được chất lên lưng ngựa và bắt đầu hành trình về phương Bắc, hướng đến những vùng cao nguyên Tây Tạng.
01
Vân Nam – nơi chiếc lá bắt đầu lên đường
Buổi sáng ở những vùng trà phía Nam Vân Nam thường bắt đầu bằng sương.
Sương không rơi xuống như mưa, mà lặng lẽ nằm lại giữa các sườn núi, quấn quanh tán cây, trôi qua những lối mòn nhỏ rồi tan dần khi mặt trời lên cao. Trong thứ khí hậu ẩm và ấm ấy, cây trà không chỉ là một loài thực vật, mà gần như là một phần của cảnh quan, của đời sống, của ký ức những cộng đồng sống giữa núi rừng Tây Nam Trung Quốc.
Trà ở đây không phải lúc nào cũng được trồng thành hàng lối ngay ngắn. Có những cây mọc xen giữa rừng già, dưới tán những loài cây lớn hơn, trên những sườn dốc mà con người phải đi bộ hàng giờ mới chạm tới.
02
Phổ Nhĩ – khi trà trở thành hàng hóa của đường dài
Từ các vùng trà, những lối mòn nhỏ dần hội tụ về những điểm lớn hơn, nơi hàng hóa được gom lại, phân loại và chuẩn bị cho hành trình xa.
Phổ Nhĩ là một trong những điểm như thế. Ngày nay, khi nhắc đến Phổ Nhĩ, người ta nghĩ ngay đến trà. Nhưng trước khi trở thành một biểu tượng, Phổ Nhĩ từng là một nút giao thương quan trọng của miền Nam Vân Nam.
